Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hüsrev Subaşı, modern cami mimarisindeki sorunları sert bir dille eleştirdi.
İstanbul – Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hüsrev Subaşı, modern cami mimarisindeki sorunları sert bir dille eleştirdi. Rami Kütüphanesi’nde düzenlenen “İstanbul’un Camileri, Türkiye’de Modern Cami Arayışları ve Kınalıada Camisi” programında konuşan Subaşı, bazı modern yapıların “adeta dinin toplumdaki etkilerini silmek için inşa edildiğini” belirtti.
Subaşı, modern camiler arasında “çok kötü örnekler” bulunduğunu vurgulayarak, “Adeta dinin toplumdaki etkilerini silmek için inşa edilen yapılar var” ifadesini kullandı. İslam fıkhının tarih boyunca sanat ve mimariye yön verdiğini hatırlatan akademisyen, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’un fethinden sonra vezirleri tarafından yaptırılan Murat Paşa Camisi, Mahmut Paşa Camisi, Davut Paşa Camisi ve Rum Mehmet Paşa Camisi gibi klasik eserlerin üsluplarının mutlaka incelenmesi gerektiğini söyledi.
Kültürel değerlerin kaybının mimari ve ibadet sorunlarını tetiklediğini belirten Subaşı, “Bizim fikri yapımızı oluşturacak olan dildir. Onun için edebiyata, şiire, mimariye çok önem vermemiz lazım. Osmanlıcayı kesinlikle bilmemiz lazım. Mümkün olduğunca Osmanlıca olarak kitapları okumak lazım. Halide Edip Adıvar’ın romanları da buna dahil” dedi. Günümüzdeki sıkıntıların kültürel erozyondan kaynaklandığını ifade eden Subaşı, “Sadece mimari boyutta değil, cami içindeki ibadet kısmında da sıkıntılar yaşıyoruz. Artık mimarideki değer anlayışı, cami içindeki değer anlayışıyla aynı oldu” değerlendirmesinde bulundu.
Programda özellikle Kınalıada Camisi’ne değinen Subaşı, bu yapının inşasının dünya tarihinde nadir görülen bir olay olduğunu vurguladı: Bir ilçeden diğerine cami taşınması girişimi. 1958’de Adnan Menderes’in talimatıyla Karaköy’deki tarihi Art Nouveau üsluplu cami (Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii) yol çalışmaları nedeniyle sökülerek Kınalıada’ya taşınmak istenmiş, ancak nakil sırasında gemi yan yatmış ve parçaların çoğu denize gömülmüştü. Kalan iki mermer bloktan biri caminin girişine entegre edilmiş, diğeri Adalar Müzesi’ne taşınmıştı. Bu facia sonrası 1963’te mimarlar Başar Acarlı ve Turhan Uyaroğlu’nun sekizgen planlı, kubbesiz tasarımı seçilmiş ve 1964’te cami ibadete açılmıştı.
Subaşı, bu süreci modern cami arayışlarının eleştirel bir örneği olarak nitelendirdi ve geleneksel unsurların (kubbe, minare detayları) mağdur edildiğini ima ederek, bu tür projelerin toplumun dini-kültürel dokusuna zarar verebileceğini dile getirdi.
Programı yöneten hattat ve vaiz Zeki Korkut ise “Tarihi Süreçte Cami Mimarisi” sunumunda dört halife döneminden günümüze cami örneklerini aktardı. İlk mimari süslemelerin Hz. Osman döneminde başladığını belirten Korkut, modern camilerde minare ve kubbelerin “mağdur edildiğini” söyledi: “Modern cami minarelerinin neredeyse tamamının üzerine şerefe eklenmediği için maalesef çıkıp ezan okunacak durumda değil. Bu yüzden desibel ayarı iyi yapılmamış hoparlör sistemiyle devam ediyoruz.”Osmanlı mimarisinde saf nizam ve mekan birliğinin önemine değinen Korkut, Şam’daki Ümeyye Camisi ile Selçuklu camilerini örnek göstererek, “Osmanlı’da saf nizam bozulmasın diye cami direklerden arındırılarak, yapının taşıyıcı unsurları kubbeye ya da fil ayaklarına aktarılmıştır. İslam’da saf nizam hakikaten çok önemlidir” dedi.
Kınalıada Camisi, adanın tek camisidir ve sekizgen planı, kırıklı çatı formu, bağımsız üçgen minaresi ile 1960’ların modernist anlayışını yansıtır. Dış görünümü bazı kaynaklarda “yat” veya “gemi”yi andıran özgün tasarımıyla dikkat çeker.
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
