Adalar’da Faytonların Kaldırılması Süreci

İstanbul’un Prens Adaları’nda (özellikle Büyükada, Heybeliada, Burgazada) yüzyılı aşkın süredir sembolik bir ulaşım aracı olan atlı faytonlar, hayvan hakları ihlalleri, sağlık sorunları ve kamuoyu baskıları nedeniyle 2020 yılında tamamen kaldırıldı. Bu süreç, atların kötü muamelesi ve ruam hastalığı salgınıyla tetiklenerek, elektrikli araçlara geçişle sonuçlandı.

Süreç Nasıl Başladı?

• 2017-2018 Yılları: Hayvan hakları savunucuları, Adalar’da atların aşırı çalıştırılması, yetersiz bakım ve kaçak at girişleri nedeniyle eylemler düzenlemeye başladı. 2017 sonunda ruam taramalarında pozitif çıkan atlar nedeniyle fayton taşımacılığı kısa süreli durduruldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2017 mitinginde “Adalar’da atları faytonların boyunduruğundan kurtaracağız” ifadesi, konuya siyasi dikkat çekti.
• 2019 Aralık: Adalar’da 81 atta ruam hastalığı tespit edildi ve bu atlar itlaf edildi. Bu olay, hayvan hakları gruplarının İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) önünde “Yaşam Nöbeti” eylemini başlatmasına yol açtı. Kamuoyu baskısı artarken, faytonlara at koşulması 3 ay süreyle yasaklandı. Faytoncular, açlık grevi ve atları salma tehdidinde bulundu.
• 2020 Ocak: İBB Meclisi, oybirliğiyle faytonların tamamen kaldırılması kararını aldı. Fayton sahiplerine tazminat olarak fayton başına 300.000 TL, at başına 4.000 TL ödendi (toplam yaklaşık 100 milyon TL). Atlar, İSPARK ahırlarına toplandı ve ardından Tarım ve Orman Bakanlığı denetiminde doğal yaşam alanlarına bırakıldı.

Nedenler ve Tartışmalar: Faytonların kaldırılmasının temel sebepleri şunlardı:

• Hayvan Refahı: Atların aşırı sıcakta, kalabalıkta ve yetersiz koşullarda çalıştırılması, sık sık ölümlerle sonuçlanıyordu.
• Sağlık ve Çevre Sorunları: Ruam gibi bulaşıcı hastalıklar, insan ve çevre sağlığını tehdit ediyordu. Ahırlar dezenfekte edildi, izinsiz yapılar yıkıldı.
• Toplumsal Baskı: Hayvan hakları örgütleri (örneğin İstanbul Vegan İnisiyatifi) yıllarca kampanya yürüttü. Ekrem İmamoğlu’nun seçim vaadi de süreci hızlandırdı.Tartışmalar arasında, faytonların turizmi etkileyeceği ve Adalar’ın “şehirleşeceği” iddiaları yer aldı. Bazı gruplar, kaldırılmanın atların feda edilmesi anlamına geldiğini savundu.

Sonuçlar ve Güncel Durum:

• Yeni Ulaşım Sistemi: 19 Haziran 2020’den itibaren Adalar’da elektrikli araçlar devreye girdi. Bu araçlar, faytonların yerini alarak toplu taşımayı sağladı.
• Atların Durumu: Kaldırılan atlar rehabilite edilerek doğal ortamlara yerleştirildi, ancak bazı hayvan hakları grupları sürecin yetersiz olduğunu eleştirdi.
• Beş Yıl Sonra (2025-2026): Fayton yasağının beşinci yılında, Adalar turizmi elektrikli araçlarla devam ediyor. Uzmanlar, atların doğal yaşam alanlarında korunduğunu belirtiyor, ancak eski faytoncuların ekonomik kayıpları tartışma konusu olmaya devam ediyor