28 Şubat 2026’da başlayan İran–ABD–İsrail çatışması ikinci haftasına girerken, olay artık yalnızca askeri ve diplomatik bir kriz olmaktan çıkmış, küresel enerji arz güvenliğini doğrudan etkileyen bir jeopolitik şoka dönüşmüştür. Özellikle Strait of Hormuz üzerindeki tanker trafiğinin kesintiye uğrama riski enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açmıştır. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçmektedir. Bu nedenle bölgede yaşanan her askeri gerilim küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarına doğrudan yansımaktadır.
GÜNCEL ENERJİ FİYATLARI
Savaşın yarattığı jeopolitik risk primi nedeniyle uluslararası petrol fiyatları hızla yükselmiştir. Mart 2026 başı itibarıyla uluslararası piyasalarda ham petrol fiyatları yaklaşık olarak şu seviyelerdedir:
Brent petrol: yaklaşık 92–93 ABD doları / varil
WTI petrol: yaklaşık 90–91 ABD doları / varil
Uluslararası doğal gaz piyasasında referans fiyat olarak kabul edilen Henry Hub doğal gaz fiyatı ise yaklaşık olarak:
Doğal gaz: 3.1–3.2 ABD doları / MMBtu seviyesindedir.
Bu fiyatlar henüz tam bir arz kesintisi yaşanmadan oluşmuş olup, piyasalarda esas olarak “jeopolitik risk primi” fiyatlaması görülmektedir.
HÜRMÜZ BOĞAZI: KÜRESEL ENERJİ SİSTEMİNİN DARBOĞAZI
Hürmüz Boğazı küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktasıdır. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve büyük miktarda LNG bu dar su yolundan taşınmaktadır. Bu akışın büyük bölümü Körfez üreticilerinden gelmektedir. Başlıca ihracatçılar Saudi Arabia, United Arab Emirates, Qatar, Kuwait ve Iraq’tır.
Bu ülkelerin petrol ve LNG ihracatının büyük bölümü Asya’ya yönelmektedir. Özellikle China, India, Japan ve South Korea bu enerji akışına yüksek derecede bağımlıdır.
Boğazın tamamen kapanması durumunda dünya piyasalarından günlük 15–18 milyon varillik petrol arzı riske girebilir. Bu miktar küresel üretimin yaklaşık yüzde 15’ine karşılık gelmektedir.
LNG PİYASASINA ETKİ
Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından biri olan Qatar, LNG ihracatının neredeyse tamamını Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirmektedir. Yıllık yaklaşık 80 milyon ton LNG ihracat kapasitesine sahip olan Katar’ın sevkiyatlarının aksaması özellikle Avrupa ve Asya gaz piyasalarında ciddi fiyat dalgalanmalarına yol açabilir.
Avrupa, Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında LNG ithalatına daha fazla bağımlı hale gelmiştir. Bu nedenle Körfez LNG arzındaki bir kesinti Avrupa gaz piyasasında hızlı fiyat artışları yaratabilir.
ALTERNATİF PETROL İHRACAT HATLARININ SINIRLARI
Hürmüz Boğazı tamamen kapansa bile bazı alternatif boru hatları bulunmaktadır. Ancak bu hatların kapasitesi sınırlıdır.
Suudi Arabistan’ın doğu-batı petrol boru hattı Basra Körfezi’nden petrolü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu terminaline taşımaktadır. Bu hattın kapasitesi yaklaşık 5 milyon varil/gündür.
Bir diğer alternatif hat Birleşik Arap Emirlikleri’nin Abu Dabi sahalarını Fujairah limanına bağlayan boru hattıdır. Bunun kapasitesi yaklaşık 1.5 milyon varil/gündür.
Her iki hat birlikte çalışsa bile Hürmüz üzerinden taşınan petrolün ancak yaklaşık üçte biri alternatif yollarla ihraç edilebilir.
TANKER TAŞIMACILIĞI VE SİGORTA RİSKİ
Savaş bölgelerinde petrol taşımacılığının maliyeti hızla artar. Bunun başlıca nedeni tanker sigorta primlerindeki yükseliştir. “War Risk Insurance” adı verilen savaş riski sigortası primleri kriz dönemlerinde birkaç kat artabilir.
Buna ek olarak tanker navlun ücretleri de yükselir. Büyük ham petrol tankerleri için navlun ücretleri bazı kriz dönemlerinde yüzde 100’den fazla artabilmektedir. Bu nedenle enerji maliyetleri yalnızca petrol fiyatındaki artıştan değil, aynı zamanda lojistik maliyetlerden de etkilenir.
PETROL FİYATLARI İÇİN OLASI SENARYOLAR
Mevcut jeopolitik risklere göre üç temel fiyat senaryosu öne çıkmaktadır.
Kısa süreli kriz durumunda petrol fiyatları 90–105 dolar/varil aralığında kalabilir.
Orta süreli bir çatışma durumunda Brent petrolünün 110–130 dolar/varil seviyesine yükselmesi mümkündür.
Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalması halinde petrol fiyatlarının 150 dolar/varil seviyesini aşması olasılığı enerji piyasalarında ciddi şekilde tartışılmaktadır.
DOLAR KULLANIMINDAN KAÇIŞ EĞİLİMİ
Son yıllarda küresel enerji ticaretinde ABD dolarına bağımlılığın azaltılması yönünde belirli bir eğilim görülmektedir. Özellikle bazı ülkeler enerji ticaretinde dolar dışındaki para birimlerini kullanmayı tartışmaktadır.
Bu eğilimin başlıca nedenleri şunlardır:
ABD yaptırımlarının finansal sistem üzerindeki etkisi
ABD bankacılık sistemine bağımlılık
dolar likiditesine erişim riskleri
Özellikle Rusya, Çin ve başka bazı gelişmekte olan ülkeler enerji ticaretinde yerel para birimlerinin kullanımını artırmaya çalışmaktadır.
Bununla birlikte doların yerine geçebilecek güçlü bir alternatif henüz ortaya çıkmış değildir.
Euro teorik olarak ikinci büyük rezerv para birimidir ve Euro enerji ticaretinde sınırlı ölçüde kullanılmaktadır. Ancak Avrupa Birliği enerji piyasalarının küresel üretim üzerindeki etkisi sınırlıdır.
Benzer şekilde Japanese Yen güçlü bir finansal para birimi olmasına rağmen Japonya büyük bir enerji ithalatçısıdır ve enerji piyasalarında fiyat belirleyici rol oynamamaktadır.
Enerji piyasalarında fiyatlama sisteminin büyük bölümü halen dolar üzerinden yapılmaktadır. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
küresel petrol ticaretinin dolar cinsinden fiyatlanması
uluslararası finans sisteminde dolar likiditesinin çok yüksek olması
petrol ve LNG ticaretinde kullanılan finansman ve sigorta sistemlerinin büyük ölçüde dolar bazlı çalışması
Bu nedenle dolar kullanımını azaltma yönünde siyasi ve stratejik girişimler bulunsa da kısa ve orta vadede doların küresel enerji ticaretindeki hâkim konumunun tamamen ortadan kalkması beklenmemektedir.
İran–ABD–İsrail çatışmasının enerji piyasalarına etkisi büyük ölçüde Strait of Hormuz üzerindeki tanker trafiğinin güvenliğine bağlıdır. Boğazın açık kalması durumunda piyasalar yüksek risk primi ile çalışmaya devam edecektir. Ancak uzun süreli bir kesinti küresel petrol ve LNG arzında ciddi şoklara yol açabilir.
Mart 2026 itibarıyla Brent petrol yaklaşık 93 dolar/varil, WTI petrol yaklaşık 91 dolar/varil ve doğal gaz fiyatı yaklaşık 3.2 dolar/MMBtu seviyesindedir. Enerji piyasaları şu anda yüksek jeopolitik risk içeren bir döneme girmiştir.
Bu nedenle önümüzdeki haftalarda askeri gelişmeler kadar enerji lojistiği, tanker güvenliği ve uluslararası finans sistemindeki hareketler de küresel ekonominin yönünü belirleyen temel faktörler olacaktır.
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
