Türkiye’de sabah rutininin değişmez parçası olan çay, yalnızca bir içecek değil; aynı zamanda güçlü bir kültürel alışkanlıktır. Pek çok evde güne 2–3 fincan şekersiz çayla başlanır. Alışıldık yöntem ise neredeyse standarttır: Alttaki çaydanlıkta su kaynar, üstteki demlikte dökme çay sıcak suyla demlenir. Bardağa önce koyu çay, ardından kaynar su eklenir; isteyen şekersiz, isteyen 1–2 kesme şekerle içer. Kıtlama usulü ise şekeri çaya değil, ağza atarak içmeyi tercih edenlerin yöntemidir.
Türkiye’de sabah rutininin değişmez parçası olan çay, yalnızca bir içecek değil; aynı zamanda güçlü bir kültürel alışkanlıktır. Pek çok evde güne 2–3 fincan şekersiz çayla başlanır. Alışıldık yöntem ise neredeyse standarttır: Alttaki çaydanlıkta su kaynar, üstteki demlikte dökme çay sıcak suyla demlenir. Bardağa önce koyu çay, ardından kaynar su eklenir; isteyen şekersiz, isteyen 1–2 kesme şekerle içer. Kıtlama usulü ise şekeri çaya değil, ağza atarak içmeyi tercih edenlerin yöntemidir.
Ada vapurunun büfesindeki çaycıya çayı nasıl demlediğini sordum. İyi içme suyunu kaynatıyor. Kaynayan suyu demliğe alıyor. Ardından demlikteki kaynar suyun üzerine birkaç kaşık kuru çay serpiyor ve demleme için 20–25 dakika bekliyor.
Ancak bu klasik ikili çaydanlık düzeni, giderek daha fazla sorgulanıyor; özellikle enerji tüketimi ve pratiklik açısından.
Dünyada Çay Nasıl Demleniyor?
Uluslararası deneyimler, çay demleme kültürlerinin oldukça farklı olduğunu gösteriyor. Rusya’da semaver geleneği, Türkiye’deki ikili çaydanlığa benzer bir yaklaşım sunuyor. Buna karşılık İngiltere, Hindistan, Çin ve Japonya’da çay genellikle tek çaydanlıkta, tek seferde demleniyor.
Örneğin Hindistan usulünde porselen bir çaydanlığa dökme çay konuluyor, üzerine kaynar su ekleniyor ve yaklaşık beş dakika demlenmesi bekleniyor. Ardından çay doğrudan bardaklara servis ediliyor. Elektrikli kettle kullanımı yaygın olduğu için süreç hem hızlı hem de kontrollü ilerliyor.
Enerji Tüketimi Tartışması
Uzmanlar, geleneksel Türk usulü ikili demleme yönteminin enerji açısından verimsiz olduğuna dikkat çekiyor. Saatlerce ocak üzerinde kaynar suyun bekletilmesi hem gereksiz enerji harcamasına yol açıyor hem de pratik sorunlar yaratıyor: Su bitiyor, çaydanlık yanabiliyor.
Bu yöntemin kökeni ise sobalı evlere dayanıyor. Sobanın üzerinde sürekli sıcak tutulan çaydanlık, uzun kış gecelerinde radyo dinlerken, ders çalışırken ya da sohbet ederken çayın her an hazır olmasını sağlıyordu. Ancak merkezi ısıtma sistemleri ve modern mutfakların yaygınlaşmasıyla bu alışkanlığın sorgulanması kaçınılmaz hâle geldi.
Ofislerde Sallama Poşet Çay Dönemi
Evlerin aksine ofislerde pratiklik ön planda. Bu nedenle sallama çay yaygın olarak tercih ediliyor. Ancak son yıllarda çay poşetlerinin yüksek oranda plastik içerdiği ve sıcak suyla temas ettiğinde mikroplastik salınımı yapabildiği yönündeki iddialar, bu alışkanlığı da tartışmalı hâle getirdi.
Tek Çaydanlık, Yeni Bir Alışkanlık mı?
Son dönemde bazı çay tiryakileri, evlerinde Hint–Çin–Japon usulü tek çaydanlık demleme yöntemine yönelmeye başladı. Bu yöntemin hem daha pratik hem de daha az enerji tükettiği ifade ediliyor. Lezzet açısından da tercih edenlerin sayısı artıyor.
Hindistan’da çaya birkaç damla süt ve az miktarda bal eklenmesi de yaygın. Bu karışım, çayın sertliğini yumuşatırken farklı bir aroma sunuyor.
Alışkanlıklar Değişir mi?
Türkiye’de çay kültürünün köklü olduğu düşünüldüğünde, ikili çaydanlıktan vazgeçmek kolay görünmüyor. Ancak artan enerji maliyetleri, sağlık tartışmaları ve pratiklik arayışı, tek demleme yöntemini giderek daha görünür kılıyor.
Belki de soru şu: Çaydan vazgeçmek mümkün değil ama çayı demleme biçimimizi yeniden düşünmenin zamanı geldi mi?
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
