İstanbul’un Tarihi Kapısı: Birinci Ulusal Mimarlık Akımının İncisi Büyükada İskelesi

Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar uzanan köklü bir tarihe sahip olan Büyükada İskelesi, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın eşsiz detaylarını günümüze taşıyor. 1915 yılında inşa edilen bu tarihi yapı, yalnızca bir ulaşım noktası olmakla kalmayıp; geçmişte gazino, siyasi parti merkezi ve sinema olarak da kullanılarak adanın sosyal hafızasında çok önemli bir yer tutuyor.

Ahşap İskeleden Mimari Bir Başyapıta

Marmara Bölgesi’nin en çok ziyaret edilen tarihi noktalarından biri olan Büyükada, günümüzde de aktif olarak kullanılan simge yapısı Büyükada İskelesi ile yerli ve yabancı turistleri karşılıyor. 1899 yılında hizmete açılan ilk ahşap vapur iskelesinin zamanla artan ihtiyacı karşılayamaması üzerine, dönemin padişahı V. Mehmed (Reşad) döneminde yeni bir adım atıldı. 1914 yılında inşasına başlanan ve planları yetenekli mimar Mihran Azaryan tarafından çizilen bugünkü yığma bina, 1915 yılında tamamlanarak hizmete girdi.

“Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın karakteristik özelliklerini taşıyan Büyükada İskelesi, Osmanlı’nın son dönemi ile Cumhuriyet’in ilk yılları arasındaki kültürel ve mimari geçişin en canlı tanıklarından biri olarak ayakta kalmaya devam etmektedir.”

Gazinodan Sinemaya: Üst Katın Değişen Yüzü

Birinci katı bilet satış gişeleri ve geniş bir bekleme salonu olarak tasarlanan iskelenin üst katı ise zaman içinde adanın çok yönlü sosyal yaşamına ayak uydurdu. Uzun yıllar boyunca farklı kimliklere bürünen bu alan, adalılar için çok çeşitli amaçlara hizmet etti:

• 1918 – 1923: Dönemin kalburüstü ziyaretçilerini ve adalıları ağırlayan şık bir gazino olarak işletildi.
• 1923 – 1950: Cumhuriyet’in ilanıyla beraber siyasi bir hüviyet kazanarak uzun yıllar boyunca Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Adalar İlçe Merkezi olarak kullanıldı.
• 1950 – 1951: Kısa ama etkili bir kültürel dönüşüm geçirerek, adanın ilk kışlık sineması sıfatıyla sanatseverlere kapılarını açtı.