Büyükada: Kültürün Yaşadığı Mahalle

Büyükada’yı farklı kılan yalnızca görkemli köşkleri, çam ormanları ya da otomobilsiz sokakları değildir. Ada, yüzyılı aşkın süredir yazarların, sanatçıların, akademisyenlerin, müzisyenlerin ve düşünce insanlarının yaşamayı, üretmeyi ve dinlenmeyi tercih ettiği özel bir kültür çevresi olmayı sürdürüyor.

Sabah vapurundan inen biri için bu isimler, gazetelerin magazin sayfalarındaki uzak ünlüler değil; çarşıda selam verilen, fırında ekmek sırası bekleyen ya da sahilde yürüyüş yapan komşular gibidir. Büyükada’nın en dikkat çekici özelliği de tam olarak budur.

Nobel Edebiyat Ödüllü Orhan Pamuk, uzun yıllardır yaz aylarında Büyükada’da zaman geçiren isimlerden biri olarak biliniyor. Adanın sakin atmosferi ve denizle iç içe yaşamı, onun üretim ortamıyla özdeşleşen unsurlar arasında gösteriliyor.

Yeşilçam’ın unutulmaz oyuncularından Ediz Hun ise yaklaşık altmış yıldır Büyükada’nın simge isimlerinden biri. Sabah denizinden dönerken ya da çarşıda yürürken kendisine rastlamak, ada sakinleri için olağan bir durum. Hun’un Büyükada’yı “huzur yuvası” olarak tanımlaması da bu güçlü bağın en güzel ifadelerinden biri.

Çağdaş Türk edebiyatının önemli romancılarından Ahmet Ümit de Büyükada’nın kültür yaşamıyla ilişkilendirilen isimler arasında yer alıyor. Tarihi kitapçıları ve kültürel mekânları ziyaret eden yazar, adanın yaşayan edebiyat geleneğinin günümüzdeki temsilcilerinden biri olarak görülüyor.

Elbette Büyükada’nın kültürel mirası yalnızca günümüzle sınırlı değil.

Geçmişte Reşat Nuri Güntekin, Halide Edib Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi Türk edebiyatının önde gelen isimleri Büyükada’da yaşamış, uzun süreler geçirmiş ya da eserlerine burada ilham bulmuştur. Farklı dönemlerde Yahya Kemal Beyatlı, Nurullah Ataç ve Yunus Nadi gibi önemli fikir ve edebiyat insanları da adanın kültür çevresinde yer alan isimler arasında sayılır.

Müzik dünyasında da Büyükada’nın ayrı bir yeri vardır. Zülfü Livaneli, Fazıl Say ve farklı kuşaklardan pek çok sanatçı, çeşitli dönemlerde adanın huzurlu atmosferinden etkilenmiş; konserler, buluşmalar ve kültürel etkinliklerle bu geleneğin bir parçası olmuştur.

Büyükada’nın gerçek ayrıcalığı ise hiçbir zaman şöhret olmamıştır. Burada dünyaca tanınan bir romancı da, usta bir oyuncu da, başarılı bir müzisyen de gündelik yaşamın doğal akışı içinde yer alır. Aynı vapura biner, aynı fırından ekmeğini alır, aynı çay bahçesinde oturur ve aynı sokaklarda yürür.

İşte Büyükada’nın asıl kültürü budur. Ünvanların geri planda kaldığı, insan ilişkilerinin öne çıktığı; edebiyatın, sinemanın, müziğin ve düşünce hayatının gündelik yaşamın doğal bir parçasına dönüştüğü ender yerlerden biri…

Büyükada yalnızca İstanbul’un gözde bir sayfiye adası değil; geçmişiyle, yaşayan kültür ortamıyla ve ilham veren insanlarıyla Türkiye’nin en değerli kültür adalarından biridir.