Almanya’daki Türk Diasporası Üzerine Daha Dengeli Bir Değerlendirme

Almanya’da yaşayan Türkiye kökenli topluluklar hakkında yapılan genellemeler çoğu zaman duygusal deneyimlerden, bireysel ticari anlaşmazlıklardan veya kültürel uyumsuzluklardan beslenmektedir. Ancak yaklaşık altmış yılı aşan göç geçmişine sahip milyonlarca insanı tek bir karakter kalıbına indirgemek hem sosyolojik olarak eksik hem de iş dünyası açısından yanıltıcı olabilir.

1960’lı yıllarda Almanya’ya giden ilk kuşak Türk işçileri ağırlıklı olarak Anadolu’nun kırsal bölgelerinden gelmişti. Bu insanlar çoğu zaman ağır sanayi, maden, inşaat ve fabrikalarda çalıştı; dil bilmeden, düşük eğitim imkânlarıyla ve zor şartlarda hayat kurmaya çalıştı. Bu nedenle ilk kuşakta daha sert pazarlık kültürü, yüksek tasarruf refleksi ve “hayatta kalma” psikolojisi görülmesi şaşırtıcı değildir. Bugün bazı ticari ilişkilerde karşılaşılan aşırı temkinlilik veya fırsatçılık algısının kökeni de biraz burada aranabilir.

Ancak Almanya’daki Türk toplumu artık homojen değildir. Özellikle ikinci ve üçüncü kuşak arasında önemli bir dönüşüm yaşanmıştır. Yeni nesil Türkiye kökenli Almanlar daha iyi eğitim almakta, Almanca yanında İngilizce de konuşmakta, üniversite mezunu oranı yükselmekte ve uluslararası iş kültürüne daha yakın hareket etmektedir. Finans, mühendislik, hukuk, teknoloji, sağlık ve akademi alanlarında başarılı profesyoneller yetişmiştir.

Bugün Almanya’da iki farklı sosyal profil aynı anda görülebilmektedir:

•   Geleneksel aile ve hemşehri ilişkileriyle hareket eden, daha kapalı ticaret kültürüne sahip çevreler,
•   Daha kurumsal çalışan, şeffaf sözleşme düzenine önem veren, Avrupa iş normlarına uyumlu yeni kuşak profesyoneller.

Bu nedenle Almanya’daki Türklerle iş yaparken mesele etnik kimlikten çok kurumsallık seviyesidir. Risk yalnızca Türk toplumu içinde değil, dünyanın her yerindeki küçük ölçekli ve denetimsiz ticaret ağlarında vardır. Almanya’da Alman şirketleriyle çalışırken de sözleşme, kalite kontrol, ödeme güvencesi ve hukuki denetim nasıl önemliyse; Türkiye kökenli işletmelerle çalışırken de aynı profesyonel dikkat gerekir.

Özellikle perakende sektöründe zaman zaman son kullanma tarihi geçmiş ürünler, kayıt dışı çalışma veya düşük kalite şikâyetleri gündeme gelebilmektedir. Ancak bunu tüm Türk işletmelerine yaymak doğru olmaz. Bugün Almanya’da modern lojistik kullanan, Avrupa standartlarında üretim yapan, ISO sertifikalı çok sayıda Türk girişimi de bulunmaktadır.

Son yıllarda dikkat çeken gelişme ise yeni kuşağın kimlik dönüşümüdür. Kendilerini yalnızca “gurbetçi” olarak değil, aynı zamanda Avrupalı profesyoneller olarak tanımlayan genç nesil ortaya çıkmaktadır. Bu grup:

•   çok dilli,
•   dijital dünyaya entegre,
•   şehir kültürüne sahip,
•   uluslararası ticaret normlarını bilen,
•   kurumsal iletişim diline hâkim bireylerden oluşmaktadır.

Dolayısıyla Almanya’daki Türk diasporasını değerlendirirken eski kuşak refleksleri ile yeni nesil profesyonel dönüşümü birbirinden ayırmak gerekir. İş dünyasında en sağlıklı yaklaşım; milliyet veya köken yerine şeffaflık, referans, sözleşme disiplini ve kurumsal güvenilirlik kriterlerine odaklanmaktır.