Sofranın Dili: Masa Düzeni, Kültür ve Diplomasi

Sofra düzeni, bir toplumun görünmeyen kurallarını en sade haliyle yansıtır. Nerede oturduğumuz, masanın şekli, kiminle yan yana geldiğimiz… Bunların hiçbiri tesadüf değildir. Her biri, ilişkilerin mesafesini, saygı biçimini ve iletişim tarzını belirler.

Lokantalarda, kantinlerde, gazinolarda ya da kahvehanelerde bu düzen açıkça görülür. Karı koca ya da sevgili çiftler küçük kare masalarda oturur; bu, hem yakınlık hem de mahremiyet sağlar. Çocuklu aileler dört kişilik masaları tercih eder; düzen ve kontrol ön plandadır. İş insanlarının öğle yemeklerinde ise çoğu zaman yuvarlak masa seçilir. Çünkü yuvarlak masa, keskin köşeleri ortadan kaldırır; hiyerarşiyi yumuşatır, herkesin eşit şekilde konuşmasına imkân tanır.

Ancak asıl anlamlı olan, Büyükada’nın arka bahçelerinde kurulan uzun aile sofralarıdır. Evdeki tüm masalar birleştirilir, uzatılır. Bu fiziksel bir çözümden çok, kültürel bir refleksin sonucudur: “Yer açmak.” Aile büyüdükçe masa da büyür. Misafir geldiğinde kimse dışarıda bırakılmaz.

Bu sofralarda yemekler ortaya konur. Salatalar, börekler, zeytinyağlılar paylaşılır. Büyükler ölçülü davranır; bir duble alır, fazlasına uzanmaz. Bu, sadece görgü değil, başkalarına alan bırakmanın inceliğidir. Sofra, burada bir denge ve saygı alanına dönüşür.

Oturma düzeni de başlı başına bir mesaj taşır. Çoğu kişi masanın başını önemser; oysa uzun sofralarda en değerli yer çoğu zaman ortadır. Orta, iki yana da açıktır. Sohbeti hisseder, herkesle bağ kurarsınız. Baş köşe bazen temsil eder, ama orta gerçek iletişimi sağlar.

Bu tabloyu daha geniş bir çerçevede düşündüğümüzde, diplomasi sofralarıyla benzerlikler dikkat çeker. Devlet başkanlarının ve diplomatların katıldığı resmi yemeklerde masa düzeni son derece bilinçli kurgulanır. Yuvarlak ya da oval masalar tercih edilir; böylece kimse “köşeye sıkışmaz”, kimse diğerinden üstün görünmez. Oturma planı, ülkeler arası ilişkilerin hassasiyetine göre belirlenir. Yan yana oturan liderler arasındaki mesafe bile bir mesaj taşır.

Diplomasi sofralarında da yemekler kadar önemli olan, iletişimin akışıdır. Kimin kiminle konuşacağı, hangi sırayla söz alınacağı, hatta bazen hangi konuların açılacağı bile bu düzenin parçasıdır. Gerektiğinde uzun masalar kullanılır; ancak bu masalarda bile denge korunur, kimse “uzakta” bırakılmaz. Çünkü diplomasi de tıpkı aile sofraları gibi, görünmeyen dengeler üzerine kuruludur.

Sonuçta ister bir kahvehanede küçük bir masa, ister Büyükada’da uzun bir aile sofrası, isterse devletler arası bir diplomasi yemeği olsun; masa düzeni sadece fiziksel bir tercih değildir. Bu düzen, insan ilişkilerinin aynasıdır.

Belki de bu yüzden, iyi bir sofrada asıl mesele ne yediğimiz değil, nasıl oturduğumuz ve nasıl paylaştığımızdır. Çünkü hayat, biraz da aynı masada birbirimize yer açabilme sanatıdır.

—-
Haluk Direskeneli